Մարդու բարոյական հատկանիշները ձևավորվում են նրա ապրած ժամանակաշրջանի և շրջապատի ազդեցությամբ։ Յուրաքանչյուր հասարակություն իր արժեքներն ու պահանջներն է փոխանցում անհատին՝ ազդելով նրա մտածելակերպի, վարքի և նպատակների վրա։ Դժվար ժամանակներում մարդկանց մեջ ավելի են զարգանում պայքարի, պատասխանատվության և անձնազոհության հատկանիշները, իսկ զարգացած միջավայրում՝ կրթվածությունն ու հասարակական գիտակցությունը։ Այդ պատճառով մարդու կերպարը հաճախ դառնում է իր ժամանակի և միջավայրի արտացոլումը։
Մարդու շրջապատը՝ ընտանիքն ու հասարակությունը, և ժամանակի պահանջները ձևավորում են նրա մտածելակերպն ու արժեքները։
Այս միտքը երևում է թե՛ Րաֆֆու «Խենթը» վիպակի հատվածում, թե՛ Արամ Մանուկյանի մասին նյութում։ Վարդանը, երբ հասնում է գեղեցիկ ու զարգացած քաղաք, շատ է զարմանում այնտեղի կյանքից։ Նա տեսնում է համալսարաններ, թատրոններ, հիվանդանոցներ և հասկանում, որ այդ հասարակությունում մարդիկ կարևորում են կրթությունն ու զարգացումը։ Երբ Վարդանը հարցնում է՝ «Զինվորանոց չկա՞», նրան պատասխանում են՝ «այստեղ ամեն քաղաքացի զինվոր է»։ Այս խոսքերը ցույց են տալիս, որ այդ հասարակությունում մարդկանց մեջ ձևավորվել էին պատասխանատվություն և հայրենասիրություն։ Նույնպիսի հատկանիշներ ուներ նաև Արամ Մանուկյանը, ով ծանր ժամանակներում պայքարում էր ժողովրդի և Հայաստանի անկախության համար։ Նա կազմակերպում էր ինքնապաշտպանությունը, զբաղվում բանակի ստեղծմամբ և ղեկավարում պետական գործերը։ Այդ դժվար ժամանակաշրջանը նրա մեջ ձևավորել էր խիզախություն, նվիրվածություն և ուժեղ կամք։ Իմ կարծիքով պետական գործիչը պետք է լինի ազնիվ, պատասխանատու և հայրենասեր։ Նա պետք է մտածի ժողովրդի բարօրության մասին և կարողանա ճիշտ որոշումներ ընդունել դժվար իրավիճակներում։ Պետական գործիչը նաև պետք է լինի արդար և իր խոսքին հավատարիմ, որովհետև ժողովուրդը վստահում է նրան։ Արամ Մանուկյանը հենց այդպիսի գործիչ էր, քանի որ իր ամբողջ ուժը նվիրեց հայրենիքին և ժողովրդի պաշտպանությանը։ Իսկ իմ երազանքի Հայաստանը խաղաղ, զարգացած և ուժեղ երկիր է։ Ես ուզում եմ, որ Հայաստանում մարդիկ ապրեն ապահով ու արժանապատիվ կյանքով, իսկ երիտասարդները իրենց ապագան կապեն հայրենիքի հետ։ Կարևոր է, որ երկրում լինի արդարություն, լավ կրթություն և միասնականություն։ Այդպիսի Հայաստանում մարդիկ ավելի վստահ ու պատասխանատու կլինեն իրենց երկրի ապագայի հանդեպ։
Այսպիսով, մարդու մտածելակերպն ու բարոյական հատկանիշները սերտորեն կապված են նրա շրջապատի և ժամանակի հետ։ Հասարակությունը կարող է մարդու մեջ ձևավորել ինչպես պատասխանատվություն ու հայրենասիրություն, այնպես էլ կրթվածություն և քաղաքացիական գիտակցություն։ Գեղարվեստական և պատմական հատվածները ցույց են տալիս, որ դժվար ժամանակներում հատկապես բացահայտվում են մարդու կամքն ու նվիրվածությունը։ Հետևաբար, կարևոր է, որ յուրաքանչյուր սերունդ ձևավորվի առողջ միջավայրում և առաջնորդվի բարձր արժեքներով։
